Kontakt
Prezes Zarządu
Anna Bednarek
34-340 Jeleśnia,
ul.Babiogórska 72
Tel. 33 863 60 03;
kom. 602 713 551
best_proeko@o2.pl

Wiceprezes Zarządu
Danuta Brańka
34-340 Jeleśnia,
ul. Plebańska 8
Tel. kom. 883 421 142
 
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
 
Nawigacja
Artykuły » News CIS » Dokumentacja Konserwatorska
Dokumentacja Konserwatorska
KONSERWACJA ZABYTKÓW WĘGIERSKA GÓRKA 08.10.2018
TADEUSZ KALFAS
34-350 WĘGIERSKA GÓRKA
UL. OBROŃCÓW WĘGIERSKIEJ GÓRKI 11
NR DYPL. ASP KRAKÓW 5292
DOKUMENTACJA KONSERWATORSKA
KAMIENNEJ PŁYTY PAMIĄTKOWEJ
POŚWIĘCONEJ LEGIONISTOM
POLEGŁYM W LATACH 1914 -1920,
WMUROWANEJ NA WSCHODNIEJ ŚCIANIE
KAMIENNEJ DZWONNICY Z 1724 R. W ŻYWCU.
W obronie wolnuj Polski przeciwko nawale bolszewickiej
polegli na polu chwaty synowie miasta Żywca:
lilaszczynskiWladyslawszewr * 17 IX. 1898
Cabak Rudulf woźnica # 24. VI. 19(11
Miodoński Mierzystaw studentgimn.$ 2l.IX.W9b
Pepera Wlodimierz student gim n.* 3l.lll.1900
Srp k a Eugenjusz student gimn. * 25. ¥11.1901
Stasica F ra n cisze k rolnik 4 29. X. 1000
Winczewski Stanisław rym arz * 10. Xl.t900
W isiński Jan rzeznik £ 14. VI. 1899.
Ku wiecznej Ich pamięci kładzie te tablice miasto Żywiec.
KONSERWACJA ZADYTK0U
TADEUSZ KALFAS
34-350 WĘGIERSKA GÓRKA
ul. Obrońcom Węgierskiej Górki 11
N IP 5531324755
Nr dypl. A£P Kraków 5292 1. Kraków 52E
Renowacja Trwałego Miejsca Pamięci "Płyta Pamiątkowa: Żywiec-Legioniści 1914-1918”
w 100-lecie Odzyskania Niepodległości. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury
Ministerstwo Kultury
i Dziedzictwa Narodowego
1. DANE DOTYCZĄCE KONSERWACJI
- Właściciel: Parafia Rzymskokatolicka pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
w Żywcu
- Inwestor: Beskidzkie Stowarzyszenie Produkcji Ekologicznej i Turystyki BEST
PROEKO, Babiogórska 72, 34-340 Jeleśnia
- Wykonawca: konserwator dzieł sztuki mgr Tadeusz Kalfas
czas trwania prac od lipca do października 2018 roku.
2. DANE INWENTARYZACYJNE OBIEKTU.
- miejscowość: Żywiec
- miejsce przechowywania: wschodnia ściana kamiennej Dzwonnicy z 1724 r.
- rodzaj i tytuł obiektu: kamienna płyta pamiątkowa
- czas powstania: 1934 r.
- materiał i technika: obiekt wykonany z marmuru z liternictwem wykonanym
w technice reliefu wklęsłego, wmontowany w elewację, w prostokątne poziome
gniazdo zaprawą piaskowo-wapienną
- ogólne wymiary obiektu; wys. 0,65 m , szer. 0,9 m,
właściciel: Parafia Rzymskokatolicka pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
w Żywcu
3. HISTORIA I OPIS OBIEKTU
Pamiątkowa tablica upamiętnia i oddaje hołd wydarzeniom związanym bezpośrednio
z odzyskaniem przez Polskę niepodległości oraz Legionistom walczącym
z bolszewikami i poległym wiatach 1914-1920. Jest miejscem pamięci i trwałym
upamiętnieniem miejsca związanego z historią walk i męczeństwa Narodu Polskiego.
Stanowi materialne upamiętnienie miejsca spoczynku zwłok i szczątków bohaterów
Ziemi Żywieckiej.
Tablica ta jest marmurową płytą z liternictwem wykonanym w technice reliefu
wklęsłego, która staraniem mieszczan żywieckich została wmurowana przed II wojną
światową w 20. rocznicę Sierpnia 1914r. na wschodniej ścianie zabytkowej kamiennej
Dzwonnicy z XVIII wieku, położonej w centrum miasta Żywca w bliskim sąsiedztwie
kościoła parafialnego i Rynku, który był miejscem wymarszu Legionistów. Została ona
ufundowana i zamontowana przez świadków tych wydarzeń, ich rodzeństwo, rodziny,
społeczeństwo. Przedstawiciele władzy PRL dokonali na niej próby całkowitego
zniszczenia, co jest świadectwem zacierania pamięci o historii Polski i jej bohaterach,
którzy oddali życie za wolną ojczyznę. Kilkanaście pęknięć, jakie wtedy powstały na
płycie tablicy, świadczy o okrucieństwie i działaniach reżimu komunistycznego, jednak
dzisiaj niewiele osób o tym pamięta lub ma taką wiedzę. Kiedy próba wyłamania
i zniszczenia tablicy nie dała zamierzonego efektu, z powodów politycznych, została ona
pokryta tynkiem, gdyż pamięć o tradycjach niepodległościowych na Żywiecczyźnie
miała ulec zatarciu. W 198Ir. warstwa tynku została odkuta.
Tablica jest świadectwem i strategicznym miejscem dla uświadomienia wszystkim
Polakom jak ważna jest dbałość o takie miejsca pamięci.
Tablica ma wielkość 0,9 m na 0,65 m, wspomina kilku Mieszkańców-Legionistów
z nazwiska, wyryte są na niej słowa:
W obronie wolnej Polski przeciwko nawale bolszewickiej polegli na polu chwały
synowie miasta Żywca.
Błaszczyński Władysław szewc * 17.IX. 1898
Cabak Rudolf woźni
4. IDENTYFIKACJA MATERIAŁÓW.
A. MATERIAŁY UŻYTE PIERWOTNIE:
- kamień marmur - płyta pamiątkowa
- metalowe kotwy - mocowanie płyty
- złoto mineralne - pozłota liter
B. MATERIAŁY UŻYTE W KONSERWACJI:
- Żywica Akelit MS 5001 - sklejenie marmuru, uzupełnianie ubytków marmuru
- pigmenty - barwienie masy żywicznej
- złoto mineralne - pozłota liter
- Stein - Imprägnierung firmy Akemi - impregnacja marmuru
5. STAN ZACHOWANIA.
Obecny stan tablicy jest zły. Z oględzin wynika że obiekt ten uległ wielu zniszczeniom
które spowodowane są wandalizmem i czynnikami fizyko-chemicznymi. W czasach
PRL-u płyta uległa największym zniszczeniom gdy próbowano ją całkowicie zniszczyć
poprzez rozbicie i wyłamanie ze ściany. Płyta została rozbita łomem lub innym twardym
narzędziem w wyniku którego powstało szereg głębokich pęknięć na kamiennej
powierzchni. Po nieudanej próbie wyłamania obiektu, tablica została zatynkowana
zaprawą. W 198 lr. warstwa tynku została odkuta. W tablicy widoczne są liczne
zniszczenia w jej powierzchniowej strukturze spowodowane m.in. procesami wietrzenia
(mechanicznego i chemicznego) oraz procesami deterioracji. Wietrzenie mechaniczne
to bardzo powolny naturalny proces fizycznego rozpadu kamienia pod wpływem
nasłonecznienia, dobowych zmian temperatury, wody zamarzającej w szczelinach
kamienia, działania organizmów. Wietrzenie chemiczne - to bardzo powolny, naturalny
proces chemicznego rozkładu kamienia pod wpływem wody zawierającej rozpuszczone
substancje aktywne ( tlen, dwutlenek węgla, amoniak, tlenek azotu, chlor, substancje
humusowe, kwasy organiczne ) oraz pod wpływem bakterii wytwarzających wolne
kwasy, aktywnie działające na związki mineralne. Deterioracja to bezpośrednie działanie
zanieczyszczonej atmosfery polegające na reakcji z kamieniem aktywnych,
nieorganicznych związków ( agresywnych pyłów, gazów, kwaśnych deszczy ), zmianach
wywołanych w skałach przez mikroorganizmy (bakterie, grzyby, glony
i porosty). Czynniki te zmieniają skład chemiczny, parametry techniczne i wygląd
zewnętrzny kamienia ( odbarwienia, zmiana kontrastu, powstawanie wykwitów
gipsowych, nacieki, naskorupiema, pokrywanie się czarną, szarą lub brunatną patyną,
stopniowy rozpad, rozluźnienie struktury kamienia, łuszczenie się). Należy podkreślić że,
o ile wietrzenie jest procesem bardzo długotrwałym, to deterioracji kamień ulega o wiele
szybciej, wzmagając i potęgując efekty naturalnego wietrzenia. Spływająca woda
z powierzchni elewacji powodowała zmatowienie lica płyty a co za tym idzie utratę
odpowiedniej kolorystyki nadanej w wyniku polerowania kamienia. Widoczne są także
naskorupienia i drobne spękania warstw przypowierzchniowych. Płyta marmurowa
utraciła całkowicie swoja pierwotną polerowaną na gładko powierzchnię i kolorystykę.
Liternictwo tablicy w wielu miejscach posiada drobne ubytki mechaniczne i jest
poprzecierane. W obecnym stanie nie można również ustalić pierwotnej kolorystyki liter.
6. WNIOSKI I ZAŁOŻENIA KONSERWATORSKIE.
Celem prac konserwatorskich przy kamiennej pamiątkowej tablicy poświęconej
legionistom poległym w latach 1914 -1920, będzie przywrócenie jej pierwotnych
wartości i walorów estetycznych. Proponuje się wykonanie konserwacji pełnej,
technicznej i estetycznej. W ramach konserwacji technicznej zostaną zlikwidowane
i wyeliminowane przyczyny niszczenia substancji tablicy. W tym też celu usunięte
zostaną wtórne nawarstwienia w postaci nieodpowiednich kitów, napraw cementowych
i wadliwie wykonanych klejeń powierzchni kamienia. Struktura marmuru będzie poddana
zabiegowi profilaktycznego odsolenia. Popękane fragmenty płyty zostaną dokładnie
odczyszczone i ponownie sklejone. Całość uzyska także cechy hydrofobowe w wyniku
zastosowania odpowiednich preparatów które będą miały na celu powstrzymanie
degradacji przypowierzchniowych partii marmuru.
Po dopasowaniu i sklejeniu elementów tablicy, w ramach konserwacji estetycznej zostaną
uzupełnione ubytki marmuru, po czym powierzchnia marmuru zostanie wypolerowana
w celu uzyskania odpowiedniej kolorystyki. Liternictwo płyty zostanie dokładnie
odczyszczone i uzupełnione, zostanie przywrócona pierwotna kolorystyka liter.
7. PROPONOWANE POSTĘPOWANIE KONSERWATORSKIE.
1. Oczyszczenie całości obiektu na sucho z brudu i kurzu przy użyciu szczotek
i pędzli.
2. Usunięcie starych kitów i cementowych spoin poprzez mechaniczne wykucie.
3. Demontaż tablicy z elewacji Dzwonnicy.
4. Odczyszczenie marmuru z brudu i ciemnych plam, metodą wybraną na podstawie
prób (mechanicznie i przy użyciu chemii konserwatorskiej firmy Remmers. lub
Akemi).
5. Usunięcie i likwidacja wadliwie wykonanych uzupełnień z powierzchni płyty,
miejsc pęknięć i liter przy zastosowaniu metody mechanicznej z użyciem ostrych
dłut widiowych stosowanych do wykonywania liternictwa ( kity i zatarcia
wykonane w zaprawie cementowej).
6. Wykonanie zabiegu mającego na celu zniszczenie mikroflory w postaci kolonii
zielonych glonów i mchów ( proponuje się zastosowanie preparatu firmy
Remmers lub Akemi).
7. Sklejenie pęknięć tablicy dwuskładnikową żywicą epoksydową z zastosowaniem
(w razie potrzeby) bolców z włókna szklanego lub klamer ze stali nierdzewnej.
8. Usunięcie nawarstwień związków gipsu i na z powierzchni płyty marmurowej
przy pomocy drobnoziarnistych papierów ściernych,
9. Wykonanie zabiegu odsalania metodą swobodnej migracji soli do rozszerzonego
środowiska. Zakładane będą okłady z pulpy celulozowej lub ligniny nasączonej
wodą destylowaną i pozostawione do powolnego wyschnięcia. Zabieg zostanie
powtórzony trzykrotnie.
10. Wzmocnienie spękanej struktury płyty marmurowej. W szczeliny stanowiące
linie spękań warstw przypowierzchniowych wprowadzony zostanie metodą
iniekcji preparat wzmacniający uszkodzone miejsca.
11. Uzupełnienie ubytków : rekonstrukcje zostaną wykonane w kitach na bazie
żywicy poliestrowej. Proponuje się zastosowanie preparatów z pakietu firmy
Akemi np. marmorkitt 1000s barwionymi w masie.
12. Opracowan
8. PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Zgodnie z przyjętymi założeniami konserwatorskimi i przyjętym kierunkiem działań
przystąpiono do realizacji poszczególnych punktów programu prac konserwatorskich.
Konkretne działania przy obiekcie poprzedzone zostały dokładną analizą stanu
zachowania powierzchni kamienia, ustalenia przyczyn zniszczeń i rozpoznania układu
warstw stratygraficznych. Wszelkie prace konserwatorskie poprzedzono wykonaniem
dokumentacji fotograficznej dokumentującej wygląd i stan zachowania obiektu.
Największym problemem konserwatorskim marmurowych elementów obiektu było
rozbicie marmurowej płyty na kilkanaście elementów oraz utrata poleru i matowienie
powierzchni kamienia powstałym w wyniku zmian temperatury, sprzyjającym
zakotwieniu się brudu petryfikowanego gipsem powstałym z kwaśnych deszczów i emisji
spalin (reakcja kwasu siarkowego z CaCCb).
Pracę rozpoczęto od demontażu płyty z elewacji dzwonnicy. Rozbita na elementy
płyta została bardzo mocno osadzona na ścianie przy pomocy zaprawy cementowej.
Przypuszczalnie stało się to podczas remontu elewacji dzwonnicy. Wtedy to również
płyta została mocno przetarta, powodując liczne głębokie rysy na powierzchni
kamienia. Tak mocne przyklejenie płyty nastręczyło wiele trudności przy jej
demontażu. Poszczególne fragmenty płyty delikatnie odkuwano dłutami
kamieniarskimi. Zdemontowaną płytę przewieziono do pracowni konserwatorskie.
Kolejnym etapem prac było odczyszczenie poszczególnych elementów z warstw
zaprawy cementowej znajdujących się na odwrociu płyty oraz w miejscach pęknięć
obiektu. Zaprawę delikatnie odkuwano milimetr po milimetrze ostrymi dłutami
widiowymi. Drobne pozostałości zaprawy usunięto przy pomocy mikro piaskarki
używając jako ścierniwa granulatu szklanego 0,3-0,6 mm. Po odczyszczeniu
fragmentów płyty poszczególne elementy dokładnie dopasowano i przystąpiono do ich
klejenia. Ze względu na duże ubytki mechaniczne w miejscach pęknięć, jako kleju użyto
żywicy poliestrowej Akelit MS 5001 barwionej w masie pigmentami. Na płaskim blacie
doklejano po kolei poszczególne fragmenty płyty jednorazowo doklejając tylko jeden
element. Po sklejeniu całości przystąpiono do uzupełniania ubytków mechanicznych
powierzchni. Zastosowano żywicę poliestrową Akelit MS 5001, przeznaczoną do
wypełniania pęknięć, dziur, ubytków i naprawy marmuru. Żywicę mieszano
z utwardzaczem, dobarwiano w masie pigmentami w celu uzyskania pożądanego koloru
i nakładano w miejsce ubytku szpachelką. Po upływie ok. 8 godzin, żywicę obrabiano
dłutami i szlifowano papierem ściernym. Po wyschnięciu obiektu, przystąpiono do
polerowania powierzchni marmuru, mechanicznie, przy użyciu papieru ściernego,
zaczynając kolejno od granulacji 120, następnie 240, 320 i 400. Tym sposobem usunięto
zarysowania powierzchni kamienia, gipsowe zmatowienia i zaplamienia powstałe
w wyniku szkodliwego działania warunków atmosferycznych.
Podczas wcześniejszych prac przy elewacji dzwonnicy, w celu uczytelnienia napisów
na tablicy pamiątkowej pomalowano je na czarny kolor farbą olejną. Dodatkowo
liternictwo płyty zostało mocno poprzecierane i posiadało drobne ubytki mechaniczne.
Usunięcie zarysowań powierzchni kamienia i gipsowych zmatowień, również w
minimalnym stopniu spłyciło głębokość reliefu liter, dlatego liternictwo wymagało
dokładnego odczyszczenia uzupełnienia i pogłębienia wyrytego tekstu. Do wykonania
tych prac użyto ostrych dłut literniczych oraz mini szlifierki typu dremel. Po
uczytelnieniu napisów całość powierzchni marmuru ostatecznie spolerowano
mechanicznie, używając papieru ściernego granulacji 600 - 1200.
Podczas zabiegów konserwatorskich i przeprowadzeniu badań stratygraficznych,
ustalono iż pierwotnie litery malowane były złotem mineralnym, dlatego pozłotę liter
wykonano złotem mineralnym na spoiwie akrylowym.
Ostatnim zabiegiem w pracowni konserwatorskiej było zabezpieczenie powierzchni
płyty profesjonalnym impregnatem Stein - Imprägnierung firmy Akemi. Środek
nanoszono kolistymi ruchami miękką szmatką i po wyschnięciu polerowano. Zabieg
powtórzono trzykrotnie. Następnie płytę przewieziono i zamontowano na elewacji
dzwonnicy przy pomocy metalowych kotew i zaprawy renowacyjnej Remmers.
9. ZALECENIA DLA UŻYTKOWNIKA.
Przeprowadzone zabiegi konserwatorskie, środki chemiczne, farby, żywice
zastosowane w bieżącej konserwacji zabezpieczają obiekt przed warunkami
atmosferycznymi na okres ok. 3 lat. Po 3 latach należy zabezpieczyć powierzchnię
marmuru impregnatem. Nie należy używać żadnych środków chemicznych do
odczyszczania, zabezpieczania czy pielęgnacji kamienia. Wszystkie zabiegi
konserwujące i pielęgnacyjne należy uzgodnić z konserwatorem zabytków. Użycie
niewłaściwych środków do ochrony kamienia naturalnego grozi zniszczeniem
zabytkowego pomnika.
10. SPIS ZAWARTOŚCI DOKUMENTACJI.
8 stron formatu A - 4 dokumentacji opisowej
22 kolorowe fotografie formatu 15x21 cm
Ku wiecznej Ich pamięci Wadzie te tablice miasto Zkwiec
W obronie , .
polegli na poi^J chwMy synowie miasta Żywca.
Btaszczyńslf/*vTady:>iaw szewc # 17. IX. 1890
Cabak Rucj/olf jwo2®-a « 24. VI. 190!
Miodońsk/Mioczysta^ student gimn.# 2l.IX.l896
Pepera Wfodimierz student gimn. * 3l.lll.t900
Sroka E ugm hi¿ £ X tudeii ąi m ri. * 25. Vil.(90t
StasicaFraj^feiszek r o ln ik ^ 29. X.i900
fincfe^sK i Stanisław rym arz ^ tO. XI. 1900
WisiiWki Jan rzeżnik ❖ 14. VI. 18§5

Do obejrzenia zdjęć z opisanej konserwacji zabytkowej płyty zapraszamy do naszej galerii.

Komentarze
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?